We waren afgelopen avond te zien in het programma Witteman ontdekt het geluk met de neuropsycholoog Laura Steenbergen (linkje, jullie mogen gerust delen skippen, want het heeft bar weinig met de neurowetenschappen van geluk te maken).

Mijn collega, Tim Roos, gaf toelichting op twee neurotechproducten, Muse: The Brain Sensing Headband, en Thync. Wij zijn partners van Muse, en we verkopen Muse op onze website, geven workshops en demonstraties.

Jammer genoeg waren wij een beetje teleurgesteld over hoe de uitzending verliep. Dat gold uiteraard niet voor de fantastische reactie van de (blonde) Laura toen we Thync op haar hoofd zetten.

De voornaamste reden van onze teleurstelling was de hoofdgast, Laura Steenbergen.

Van tevoren hadden we met de programmamakers afgesproken dat we zouden reageren op de initiële reactie van Laura Steenbergen, er was namelijk een script. Kan een foutje zijn—maar voor ons heel onfortuinlijk, al was het maar omdat Laura Steenbergen duidelijk niet de moeite had genomen om zich te verdiepen in de producten, wat naar onze mening onacceptabel is wanneer ze op tv verschijnt als “wetenschappelijke” autoriteit. Daarom zetten we in dit artikel de zaken recht en leggen we op een begrijpelijke, maar wel wetenschappelijke manier uit hoe de producten werken.

Ten eerste ging het over Muse, een EEG-hoofdband die je tijdens het mediteren realtime audio feedback geeft over de staat van je brein en je zo naar een kalme en gefocuste staat leidt.

Bij het verhaal over Muse beperkte Laura Steenbergen zich tot de neurofeedback, en inhoudelijk ging ze niet in op Muse. Neurofeedback is simpelweg het aanpassen van één enkele hersengolf door middel van feedback. De evidentie voor traditionele feedback is mager. Hier valt niets tegen in te brengen.

Muse is echter geen traditionele neurofeedback, en probeert ook niet direct hersengolven aan te passen. Muse werkt met hersengolven maar het product is véél complexer dan traditionele neurofeedback. Door eerst te kijken naar hoe de hersenactiviteit van ervaren meditatie-beoefenaars er überhaupt uitziet, kon Muse de applicatie verder ontwikkelen. Daarna heeft Muse door middel van machine learning, wat inhoudt dat computers op zoek gaan naar patronen in de data, de applicatie steeds slimmer gemaakt. Omdat veel mensen gebruik maken van de app haalt Muse veel data binnen—en met die data wordt Muse steeds beter in het herkennen van de momenten waarop iemand is afgeleid, door bijvoorbeeld gedachtes of geluiden.

Deze data worden geanonimiseerd, en de gebruiker wordt zelfs eerst expliciet om toestemming gevraagd (en niet stiekem via de terms and conditions). Zodoende weet Muse weliswaar niet van wie de data zijn, maar kunnen ze er wél een hoop van leren.

Met deze aanpak slaagt Muse erin mensen persoonlijke feedback te geven tijdens het mediteren. Muse kan zien of je gefocust op je ademhaling bent of dat je geest afdwaalt en leidt je door middel van audio feedback terug naar een kalme gefocuste staat. Zo’n product had nooit kunnen worden ontwikkeld door een universiteit, omdat daar grote (venture capitalists) investeringen voor nodig zijn én een goed business model. Uiteindelijk is uit zo’n situatie Muse tot stand gekomen. En vergeet niet, Muse is ontwikkeld door wetenschappers, niet door zakenmannen.

Het volgende product waar we het over hadden was Thync, het product dat (blonde) Laura live in de uitzending mocht ervaren. De eerste generatie heeft twee modi: kalm en energie. Laura ervoer de kalme modus. Thync stimuleert zenuwen en spieren op je voorhoofd en in je nek, die weer communiceren met gebieden in je hersenstam. In het geval van de kalme modus activeert Thync je parasympathische zenuwstelsel: de ruststand van je lichaam. Ben je een beetje een nerd of een scepticus, dan verwijs ik je naar het volgende (dubbel blind placebo) research artikel dat de werking van Thync haarfijn uitlegt en toetst.

Wij hebben als bedrijf besloten om Thync niet uit te brengen op de Nederlandse markt. Voornamelijk omdat de strips die gebruikt worden niet meer dan twee of drie keer meegaan. Het kost de gebruiker uiteindelijk veel te veel geld om Thync dagelijks te gebruiken. Wij denken dat hiervoor nog geen markt bestaat in Nederland.

Thync brengt volgend jaar een nieuwe versie uit, Thync Relax. Terwijl je Thync Relax om je nek draagt, stimuleert dit product aan de achterkant van je nek de zenuwen die weer met je hersenstam communiceren. De werking is dezelfde, maar de manier van de stimulering, de sterkte, en de variatie in elektrische zwakstroompjes, zijn geoptimaliseerd. Hierdoor werkt de tweede generatie nog beter. Bovendien hoef je het apparaat niet meer op je hoofd te plakken, wat voor veel mensen een opluchting is. De strips kunnen veel langer mee, waardoor het opeens wel een betaalbare bestrijding wordt van stress.

Uiteraard zijn wij als BrainFitness erg enthousiast over de ontwikkelingen en mogen we binnenkort de nieuwe versie uittesten. Als wij achter het product staan, dan zullen we het op de Nederlandse market uitbrengen.

Maar nu het kwalijke wat in de uitzending gebeurde. Laura Steenbergen ging niet in op Thync, maar ging door op een product waar zíj onderzoek naar heeft gedaan. Deze Foc.us.is een heel ander apparaat dan Thync. Het is namelijk een tDCS apparaat en het stimuleert direct de cortex.

Voor ons was het duidelijk dat Laura Steenbergen niet de moeite had genomen om zich te verdiepen in onze producten—terwijl het voor een wetenschapper een morele plicht is om, wanneer je als “autoriteit” in de media naar buiten treedt, uit te leggen dat Thync en Foc.us. verschillende apparaten zijn. Op deze manier werd er voor de kijker een impliciete expliciete vergelijking gemaakt tussen de twee producten, terwijl ze onvergelijkbaar zijn.

Thync is geen tDCS-apparaat en stimuleert niet de cortex, maar alleen indirect je hersenstam. Het effect van Thync is te vergelijken met een massage of een warme douche, deze input ontspant ook je zenuwen en spieren, die weer het parasympathische zenuwstelsel activeren: de ruststand van je lichaam dus. Gelukkig verdwijnt deze verwarring in de toekomst, want dan draag je Thync (Relax) alleen maar om je nek.

Laura Steenbergen heeft zich slecht voorbereid op de uitzending en een beetje opportunistisch gebruik gemaakt van haar positie als zogenaamde autoriteit.

Vooral omdat wij wellicht nog kritischer moeten zijn dan Laura Steenbergen. Wij hebben namelijk niet de ruimte om te experimenteren op mensen en onze producten moeten veilig en verantwoord zijn als we ze eenmaal op de markt brengen. Wij zijn daarom een stuk voorzichtiger: onze klanten zijn immers geen proefkonijnen.

Wij zijn op dit moment óók tegen consumentengebruik van tDCS-producten. Waarom? Een grote groep wetenschappers heeft een open brief gepubliceerd waarin ze uiteen zetten waarom tDCS-producten mogelijk gevaarlijk zijn. In dit artikel van vox.com wordt het in gewone mensen taal uitgelegd. Wij van BrainFitness hebben in het begin expliciet de keuze gemaakt om het product Foc.us niet naar Nederland te halen. We brengen alleen producten naar Nederland wanneer er een solide wetenschappelijke basis bestaat voor de producten en wanneer er voldoende onderzoek is gedaan naar de veiligheid voor de gebruikers. Dat is onze morele plicht.

Wij vonden het erg jammer dat het programma zo is verlopen en dat we niet de kans hebben gekregen om uit te leggen hoe de producten daadwerkelijk functioneren.

Daarnaast hebben we als kijker weinig over de neurowetenschap van geluk geleerd. Neurotransmitters zoals serotonine, dopamine en endorfine spelen inderdaad een rol bij geluk. En toegegeven, Laura Steenbergen brengt de nuance erin. Al deze neurotransmitters hebben honderden, zo niet duizenden andere functies in ons brein en lichaam. Door geluk aan de hand van deze neurotransmitters uit te leggen, versimpel je de wetenschap zodanig dat het niet meer klopt.

Overigens bestaat er wel degelijk goed neurowetenschappelijke onderzoek naar geluk, kijk bijvoorbeeld naar dit onderzoek van Harvard. Hieruit blijkt dat mensen tijdens een taak bijna 47% van de tijd met hun hoofd ergens anders zijn—en dat ze op dat moment ongelukkiger zijn dan wanneer ze zich in het moment bevinden, zelfs als de inhoud van zo’n vluchtige gedachte gelukkig is!

Dan toch wat neurowetenschap voor de geïnteresseerde: wanneer je geest afdwaalt, is een netwerk actief (het zogenaamde default mode netwerk). Dit netwerk is wijdvertakt door het hele brein en activeert gebieden die bijvoorbeeld gerelateerd zijn aan het zelf en het lange termijn geheugen—kortom je bent even in je eigen wereldje. Wat meditatie doet, is eigenlijk het trainen van het herkennen van deze staat van afgeleid zijn, zodat je je aandacht weer kunt richten op het heden. En wat blijkt? Daar word je een stuk gelukkiger van!

Daar heb je veel meer aan dan aan het slikken van voedingssupplementen zoals L-tryptofaan, dat je overigens gewoon binnen krijgt door te eten, want het zit in ontzettend veel voedsel: van een banaan tot aan een pinda. Desalniettemin, een tekort aan bepaalde vitamines, mineralen et cetera kan wel een negatieve invloed hebben op je welzijn, maar op deze manier kom je geen stap dichterbij om het concept geluk (wat an sich al problematisch is) te verklaren in neuro-anatomische of neurobiologische termen.

Enfin, wij werden in ieder geval erg gelukkig van de reactie van blonde Laura!